X
تبلیغات
رویش - آشنایی باگیاه آزولا

رویش

به وبلاگ تخصصی هسته علمی کشاورزی پیام نور گلپایگان(رویش) خوش امدید

 

مقدمه

اجزا حیات مانند یک زنجیره به هم متصل است و همین اتصال باعث می شودکه هنگام مطالعه، انسان به بررسی عوامل دیگر هم بپردازد .برای مثال هنگامی که دمای هوا در منطقه ای از کره زمین رو به گرمی می رود علت آن را می توان در قطع درختان نقاط دیگر یافت .گونه گیاهی آزولا هم مهمان ناخوانده ای بود که در سال 1363 برای پرورش برنج وارد ایران شد.

قابلیت های منحصر به فرد این گیاه باعث شد که هیچ کنترلی بر روی آن صورت  نگیرد و این گیاه به طور وسیعی در شمال کشور رشد کند ما فقط  آزولا را برای کشت برنج وارد ایران کردیم واز خواص دیگر آن هیچ اطلاعی نداشتیم. در این مقاله با برخی خواص آزولا آشنا می شویم

 

آزولا چیست؟

ریشه کلمه آزولا یونانی است.آزولا از دو بخش azo وolloyo تشکیل شده است.معنای این کلمه "در خشکی مردن"  است پس نام آزولا وابستگی کامل آن را به آب نشان می دهد.

 آزولا سرخس شناور آزادی است که معمولا در آبهای راکد وآرام نهر ها تالاب ها و شالیزارها از نواحی معتدله گرفته تا نواحی گرمسیری یافت می شود .این گیاه با ریشه های نازکی که دارد همانند فرشی است که روی سطح آب گسترش پیدا کرده است .برگهای این گیاه ظریف و کوچک وحساس است و بسته به اینکه در چه مقطعی از زمان رشد باشد رنگهای متفاوتی دارند.مثلا هنگامی که گیاه در آستانه ی رشد است رنگ آن سبز مغز پسته ای است وکم کم رنگ آن تیره می شود و گاهی قرمز ونقره ای هم می شود . این گیاه می تواند در عرض دو تا سه روز به دو برابر حد معمول خود برسد.این گیاه دارای گونه ها و زیر گونه های متفاوتی است و بسته به شرایط محیطی رنگ و اندازه های گسترش آن متفاوت است .پراکنش سریع این گیاه در سراسر دنیا و رشد سریع و تثبیت نیتروژن آن توجه بسیاری از محققان را به خود جلب کرده است زیستگاه اولیه آزولا کالیفورنیای آمریکاست .

موارد مصرف آزولا

موارد مصرف متعددی برای آزولا وجود دارد که هر کدام به صورت مستقیم وغیر مستقیم برای انسان مفید است که در زیر به آن اشاره می کنیم.

1. کشت برنج : همان طور که می دانیم برنج یکی از پر مصرف ترین مواد غذایی است ودر واقع علت اصلی ورود آزولا به ایران کشت برنج بود .استفاده از آزولا برای کشت برنج باعث می شود که نشا برنج در شالی زار استحکام بیشتری داشته باشد وبرای همین نشا کمتری از بین می رود .با مصرف آزولا وزن خشک تعداد وزن خوشه های برنج و میزان پروتئین دانه برنج افزایش پیدا می کند.

2. کمپوست و کود گیاهی : استفاده از آزولا برای تولید کمپوست وکود باعث کاهش مصرف موادوکودهای شیمیایی می شودوبرای همین میوه جات وسبزی جات اورگانیک وسالم داریم.

3. غذای حیوانات: استفاده از آزولا برای علوفه ی دام و غذای طیور مناسب است چون در این صورت دیگر نیازی به مکملهای شیمیایی و انرژی زاوهورمونی نداریم و از این طریق مواد پروتئینی سالم در اختیارمردم قرار می گیرد .

4.تغذیه انسان : این گیاه  برای تغذیه انسان مفید است .کاربرد این گیاه در سایر کشورها نشان می دهدکه نتهااین گیاه برای انسان سمی نیست بلکه اشکالات گوارشی هم برای انسان ایجاد نمی کند.بتا کاروتن موجود در آزولا از هویچ هم بیشتر است .همچنین به خاطر پروتئین بالایی که دارد توجه خیلی ها را به خود جلب کرده است .آزولا سرشاراز عناصرفسفر –کلسیم-منیزیم-پتاسیم است.

5. تآمین انرژی : در کشورهای آسیای جنوب شرقی از آزولا هنگامی که دیگر نتوان هیچ استفاده ی مفیدی کردبرای تامین انرژِی استفاده می کنندوبه این ترتیب با کاربرد بیو گاز در مصرف سوختهای دیگر صرفه جویی می شود.

6. سایر موارد : از آزولا استفاده های دیگری هم می شود که این استفاده ها به گستردگی موارد قبل نیست مثل استفاده از آزولابه عنوان شاخص بیولوژیک برای تشخیص آلودگی در محیط/تهیه داروهای ضد سرطان وآلرژی/صنایع بهداشتی و آرایشی /تزیئن استخر پارکها و منازل.

 آزولا تثبیت نیتروژن :

در زیر لب فوقانی برگچه‌های آزولا ، حفره ای تشکیل می شد که جلبک سبز-آبی آنابینا آزولی  Anabaena azolli در آن زندگی ‌کند سلولهای آن در سراسر مراحل زندگی آزولا از مرحله گامتوفیتی تا مرحله اسپور فیتی ، همراه آزولا هستند . نیتروژن تثبیت شده به وسیله آنابینا به شکل آمونیوم به آزولا منتقل و از آن آمینو اسید ساخته می‌شود . نیتروژن حاصل از طریق برداشت های مکرر آزولا در سال ۵۰۰ کیلوگرم در هکتار برای آزولا پیناتا ۱۲۰۰ کیلوگرم در هکتار برای آزولا فیلیکولوئیدس بوده است .

 استفاده از آزولا در تغذیه دام

    گياه آزولا براى اولين بار توسط دانشمندى به نام لامارک شناسای شد. اين گياه به صورت شناور و به رنگهاى سبز و قرمز با منظره زيبايي در مرداب‏ها، تالاب‏ها، استخرهاى پرورش ماهى، گودال‏هاى کم‏عمق و رودخانه‏هاى داراى آب کم و آبگيرها ديده مى‏شود. دامداران ساکن اطراف مرداب‏ها  افرادى که در حاشيه رودخانه‏ها زندگى مى‏کنند و ... به راحتى مى‏توانند از اين علوفه خوراک دام‏هاى خود استفاده کنند. آزولا در مردابها ، تالابها ، استخرهای پرورش ماهی و ... میروید رنگ آزولا در موقع رشد و نمو (فصل بهار و تابستان) سبز است و در موقع پاييز و زمستان به علت پوسيدگى قرمز مى‏شود که در اين موقع، براى غذاى دام مناسب نيست. چرخه زندگى گياه آزولا 15-30 روز طول مى‏کشد. با توجه به شرايط جغرافيايي و اقليمى منطقه و نوع جنس آزولا، ميزان آن 30-80 تن در هر هکتار در ماه مى‏باشد. از اين رو با توجه به شرايط منطقه مى‏توان از اين گياه استفاده کرد.  ريشه آزولا به صورت معلق در آب قرار دارد و طول آن به اندازه 2-5 سانتى‏متر مى‏رسد، برگ‏هاى آزولا دو قسمتى است. قسمت رويي برگ به رنگ سبز يا صورتى و گوشتى است و قسمت زیرى آن که نازکتر است، با بافت‏هاى اسفنجى به صورت نيمه معلق در آب قرار دارد.

    توليد زياد بدون عمليات کاشت و استفاده‏هاى مختلف با روش‏هاى ويژه نگهدارى در ديگر فصل‏ها و ساده بودن کار، باعث شده تا آزولا به صورت‏هاى تازه، آب چکيده، خشک و يا سيلوشده مورد استفاده دام‏ها قرار بگيرد.

  مشخصات گياه آزولا

    آزولا نوعى علف آبى از جنس گياهى به نام سرخس مى‏باشد و در تمام مناطق دنيا وجود دارد. آزولا به فراوانى در کانال‏هاى آبيارى و بخصوص در مزارع برنج يافت مى‏شود. اندازه گياه آزولا حدود 3 سانتى‏متر است. ساقه این گياه به صورت شناور با برگ‏هاى کوچک و يک در ميان روي هم قرارگيرند. آزولا به فراوانى در رودخانه‏هاى کم‏شيب و آب پشت سدها و در منابع آبى که راکد هستند،  رشد مى‏کند. ميزان توليد روزانه آن در حدود 2 تن مى‏باشد. استفاده از آزولا بسيار راحت است. همچنين آزولا با روش‏هاى ساده تکثير و برداشت مى‏شود. اين مسائل جزء ويژگى‏هاى گياه به حساب مى‏آید.

    در بعضى از مکان‏ها، لايه‏اى ضخيم از آزولا سطح آب را مى‏پوشاند و لايه‏هاى زيرين آن به طور دائم در حال پوسيده‏شدن است. بنابراين آب اين نهرها از نظر مواد غذايي بويژه فسفر، منگنز، آهن و ازت بسيار غنى است. آزولا مخصوص مناطق معتدله است و در محيطهاى اسيدى رشد مى‏کند و در دماى 14-40 درجه سانتيگراد هم رشد دارد.گیاه آزولا در مناطق معتدله رشد خوبی دارد 

 روش تکثير و انتشار آزولا

    آزولا به راحتى در آبگيرها پرورش يافته و تکثير مى‏شود. روش معمول تکثير، روش سبزينه‏اى است. براى اين منظور کافى است که قسمتى از بافت‏هاى سبز و تازه آزولا را برداشته و در آبگيرهايي که ارتفاع آب در آنها حدود 5-40 سانتى‏متر است، پخش کنيد. دماى حدود 20-30 درجه سانتى‏گراد براى رشد و نمو آزولا بسيار مناسب است. انتشار آزولا از طريق آب‏هاى جارى، انسان و يا پرندگان صورت مى‏گيرد.

    آزولاى تر

    گياه آزولا را در موقع بهار و تابستان که رنگ آن سبز است، برداشت کرده و يک درصد نمک به آن اضافه مى‏کنند و به عنوان علوفه در اختيار دام قرار مى‏دهند.آزولای تر را با يک درصد نمک ميتوان به دام داد

 آزولاى نيمه خشک (آب چکيده)

    آزولا را پس از برداشت حدود 10-24 ساعت در محوطه‏اى پهن مى‏کنند تا رطوبت آن گرفته شود و سپس با اضافه‏کردن یک‏درصد نمک، آن رادر اختيار دام قرار مى‏دهند.

 آزولاى خشک

    گياه آزولا را پس از برداشت‏کردن، مدت زيادى در مقابل آفتاب مى‏گذارند تا خشک شود. در حين خشک‏شدن چندین بار آزولا را به هم مى‏زنند تا رطوبت آن کاملا گرفته شود. آنگاه آزولاى خشک شده را در گونى ريخته و انبار مى‏کنند و در مواقع مختلف (معمولا زمستان) با کنسانتره مخلوط مى‏کنند و در اختيار دام قرار مى‏دهند.

 آزولاى سيلوشده

    بهترين روش نگهدارى و عمل‏آورى علوفه آزولا، استفاده از سيلوى آن است. در اين روش، چون آزولا با مواد ديگرى مخلوط مى‏شود، ارزش غذايي آن بالا مى‏رود و خوش‏خوراک‏تر مى‏شود. از سوى ديگر، آزولاى سيلوشده را مى‏توان به عنوان علوفه تر در تمام فصول سال در دامدارى‏هاى شيري يا گوشتى استفاده ميشود.

مضررات :

سرخس آزولا دارای خصوصیات منحصر به فردی بوده و تا کنون توانسته به راحتی خود را با اکوسیستم های میزبان خود سازگار کند و به سرعت در آن اکوسیستم ها گسترش یابد . آزولا به مجرد ثابت شدن در یک مکان تکثیر شده و تمام سطح آب را می پوشاند و آسیب هایی را به اکوسیستم میزبان خود وارد می کند که چند نمونه آن به قرار زیر است :

ـ در زراعت برنج در مصرف تمام مواد لازم برای رشد و نمو با برنج رقابت می کند .

ـ در زمان نشاکاری با کاهش تبادلات هوایی باعث خفگی در نشاء می شود.

ـ با پوشانیدن تمام سطح آب مانع از ورود نور خورشید به درون آب می شود .

ـ با جلوگیری از ورود انرژی خورشید باعث کاهش درجه حرارت آب می شود .

ـ تمام و یا اکثر املاح موجود در آب را جذب و صرف رشد و تکثیر خود می کند .

ـ با انجام فرایند های حیاتی خود اکسیژن موجود در آب را کاهش می دهد .

ـ باعث کاهش بسیار زیاد مواد غذایی معلق در آب می شود .

ـ پوشش یکپارچه آزولا درجه سمیت و اسیدیته آب را افزایش می دهد .

با توجه به موارد ذکر شده و مضرراتی دیگر در مجموع آزولا باعث کاهش عملکرد برنج در شالیزارها ، مرگ ماهیان و سایر ارگانیسم های موجود در آب می شود و در بلند مدت سیستم های غیر هوازی شروع به فعالیت کرده و تالاب ، مرداب و برکه را تدریجاً به سیاهچاله ای بد بو و غیر قابل زیست تبدیل می کنند .

فواید :

در صورتی که این سرخس به درستی مدیریت شود ، می توان از فواید آن استفاده های زیادی نمود. که امروزه در بسیاری از کشور های دنیا از این گیاه به ظاهر مخرب در زمینه های گوناگون بهره های زیادی می برند . از جمله کاربردهای مفید آن می توان به موارد زیر اشاره کرد :

ـ در تحقیقات انجام شده کشت توام برنج و آزولا با افزایش 50 درصدی عملکرد برنج همراه بود .

ـ از این گیاه در شالیزار ها پس از برداشت محصول می توان به عنوان کود سبز بهره برد .

ـ به عنوان یک عامل بیولوژیک برای کنترل علف های هرز برنج می باشد ، به این صورت که با ایجاد پوشش سبز در سطح آب از رویش علف های هرز در داخل کرت جلوگیری می کند .بررسی های انجام شده در هندوستان نشان می دهد که استفاده از آزولا پیناتا ( Azolla pinata ) پس از نشاکاری میزان علف های هرز را تا حدود نصف کاهش می دهد .

ـ از طریق همزیستی با جلبکی به نام آنابینا آزولی ( Anabaena azolli ) تثبیت کننده ازت می باشد .

ـ سرشار از پروتئین می باشد به طوری که حدود 24 % از ماده خشک آن پروتئین است .

ـ امروزه آزولا در بسیاری از نقاط جهان به عنوان سبزی تازه در کنار غذا مورد استفاده انسان قرار می گیرد .

ـ به عنوان علوفه ای بسیار مقوی مورد استفاده گاوهای شیری و گوشتی ، گوسفندان ، مرغ های تخمگذار و مرغ های گوشتی قرار می گیرد .

ـ می توان پرورش ماهی و اردک را توام با پرورش آزولا انجام داد که به عنوان منبع تغذیه آنها مورد استفاده قرار می گیرد .

درنهایت با توجه به مطالب ذکر شده می توان به این نتیجه رسید که در صورت مدیریت صحیح و استفاده مناسب و کنترل به اندازه این سرخس آبزی نه تنها به راحتی می توان جلوی آسیب های آن را گرفت از سوی دیگر می توان از فواید بسیار زیاد آن بهره برد و با کاهش هزینه ها و کم نمودن استفاده از سموم شیمیایی می توان نتیجه بسیار مطلوب تری را در افزایش عملکرد زراعی و دامی و کاهش زیان های ناشی از علف های هرز بدست آورد .

 

+نوشته شده در پنجشنبه 6 اسفند1388ساعت8:21 PMتوسط هسته علمی کشاورزی پیام نور گلپایگان | |